Hayatın Kaydı — Defterler, Mektuplar ve Hikâyeler

Bir deftere düşülen not, yıllar sonra açılan bir mektup, bir kafenin müdavimleri arasında dolaşan hikâye: Hayatın kaydı her zaman aynı biçimde tutulmuyor. Bu sayıda kişisel hafızadan ortak dünyamıza uzanan 15 kitabı bir araya getiriyoruz. Öyküler ve romanlar, yazının imkânlarını tartışan metinlerle; posta tarihi, dijital platformlar ve gezegenin geleceği üzerine araştırmalarla yan yana geliyor. Çocuk kitapları ve kitap dünyasına bakan karikatürler de bu sohbetin parçası.

15 kitaplık seçki

01 · Öykü

Dönüşsüz Yolculuklar Kitabı

Ethem Baran
İletişim Yayınları

Ethem Baran’ın öykülerinde taşra, insanların birbirini tanıdığı yerlerin yakınlığını da bu yakınlığın sıkışmışlığını da taşıyor. Gündelik ilişkiler, gençlikten kalan izler ve geçip giden zaman, büyük olayların gerisinde kalabilecek hayatları anlatının merkezine yerleştiriyor. Kitabı bu sayıya bağlayan, bir ömrün nasıl hatırlandığı sorusu: İnsan kendisini yaşadıklarıyla mı, dönüp dönüp anlattıklarıyla mı tarif eder? Türkçe öyküde yer duygusunu ve insan ilişkilerinin küçük ayrıntılarını izlemek isteyen okurlar için bir durak. Dönüşsüz Yolculuklar Kitabı’nı güncel mağaza seçkimizde, daha önce yayımlanmış bir eserin yeni ulaşılabilir baskısı olarak karşılıyoruz.

Kitabı incele →

02 · Roman

Torunka Kafe

Satoshi Yagisawa
Athica Yayınları

Tokyo’daki Torunka Kafe, farklı hayatların aynı masalara uğradığı bir buluşma noktası. Geçmişinden uzaklaşmaya çalışan Chinatsu, mahallesine dönen Hiroyuki ve bir kaybın ardından yaşayan Shizuku, Satoshi Yagisawa’nın romanında kafenin çevresinde yan yana geliyor. Ortak mekân, kişilerin birbirlerine ne anlattıklarını ve neyi kendilerine sakladıklarını görmemizi sağlıyor. Buradaki ilgi, yalnızca kahvenin ya da mahallenin gündelik ritminde değil; bir başkasının hayatına ne kadar yaklaşabileceğimiz sorusunda. Tek bir yerin etrafında örülen romanları, geçmişle bugün arasındaki bağları ve karşılaşmaların anlatıdaki rolünü seven okurlar için düşünülebilir.

Kitabı incele →

03 · Roman / hiciv

İngiltere İngiltere’ye Karşı

Julian Barnes
Ayrıntı Yayınları

Bir ülkenin simgeleri, ziyaretçilere sunulacak bir eğlence parkında yeniden kurulursa aslına ne olur? Julian Barnes, İngiltere’nin küçültülmüş bir kopyasını merkeze alan romanında ulusal kimliği, turizmi ve geçmişin pazarlanmasını hicivle ele alıyor. Tarih burada yalnızca hatırlanan bir şey değil; seçilen, düzenlenen ve tüketiciye sunulan bir malzemeye dönüşüyor. Romanın kopya ile gerçek arasında kurduğu gerilim, kişisel hafızanın güvenilirliğine de uzanıyor. Ülkelerin kendileri hakkında anlattığı hikâyeleri sorgulayan kurmacalara ilgi duyan okurlar, bu kitapta tanıdık simgelerin nasıl başka anlamlar kazanabildiğini takip edebilir.

Kitabı incele →

04 · Deneme / feminist kuram

Medusa'nın Kahkahası - 1975 Manifestosu

Hélène Cixous
Can Yayınları

Hélène Cixous’nun 1975 tarihli manifestosu, kadınların yazıyla kurduğu ilişkiyi beden, arzu ve söz alma hakkı üzerinden tartışıyor. Medusa figürü, korkutucu bir imgeye indirgenmiş olanı yeniden düşünmenin yolu hâline geliyor. Cixous, kadınların deneyimlerini önceden belirlenmiş anlatım kalıplarına sığdırmak yerine kendi yazma imkânlarını aramalarını savunuyor. Kısa hacimli metni, kolay cevaplar veren bir rehberden çok dilin ve düşüncenin sınırlarına yöneltilmiş bir müdahale olarak okumak mümkün. Feminist düşünceyle edebiyatın kesiştiği yerde duran bu baskı, Nazlı Ökten’in çevirisiyle yazının kimlere alan açtığını yeniden tartışmaya çağırıyor.

Kitabı incele →

05 · Çocuk edebiyatı

Mavi Gezegenin Öyküsü

Andri Snær Magnason
Domingo Yayınevi

Yalnızca çocukların yaşadığı bir gezegende Brimir ile Hulda’nın gündelik hayatı, gelen bir ziyaretçinin vaatleriyle değişir. Uçabilmek ve güneşi hep görebilmek kulağa çekici gelir; fakat bu imkânların gezegenin başka yerlerinde bir bedeli vardır. Andri Snær Magnason, masalın olağanüstü unsurlarını kaynakların paylaşımı ve başkalarının hayatını hesaba katmak üzerine bir hikâyeye dönüştürüyor. Áslaug Jónsdóttir’in resimleriyle sunulan kitap, bir dileğin gerçekleşmesinin ardından nelerin değişebileceğini soruyor. Çocuklarla birlikte okunabilecek, kararların sonuçları ve ortak bir dünyada yaşamak üzerine konuşmaya malzeme sağlayan bir anlatı arayanlar için.

Kitabı incele →

06 · Türkçe roman / günlük biçimi

Ölmüş Bir Kadının Evrak-ı Metrukesi – Ölmüş Bir Kadının Günlüğü

Güzide Sabri
İş Bankası Kültür Yayınları

Güzide Sabri’nin ilk kez 1905’te yayımlanan romanı, Fikret’in geride bıraktığı defterler aracılığıyla bir kadın hayatını anlatıyor. Aile içindeki yalnızlık, evlilik beklentileri ve dile getirilemeyen duygular, günlük biçiminin sağladığı yakınlıkla görünür oluyor. Fikret’in kendi sesini duyurabildiği bu kayıtlar, özel hayat ile toplumsal sınırların birbirinden kolayca ayrılamadığını düşündürüyor. Başlığın bugünkü Türkçeyle de sunulduğu baskı, edebiyatımızın erken dönem kadın yazarlarından birinin anlatısına dönmek için bir imkân. Mektup ve günlük biçimlerini, karakterlerin kendilerini nasıl anlattığını ve kadınların yazı aracılığıyla bıraktığı izleri izleyen okurlara sesleniyor.

Kitabı incele →

07 · Karikatür / edebiyat mizahı

Kütüphanecilerin İntikamı - Ciltli

Tom Gauld
İthaki Yayınları

Okunmayı bekleyen kitaplar, yazılması bir türlü bitmeyen metinler, eleştirmenler ve kütüphaneler: Tom Gauld, kitap dünyasının alışkanlıklarına karikatürlerle bakıyor. Kütüphanecilerin İntikamı’nda edebiyat çevresinin ciddi görünen meseleleri, az sayıda çizgi ve kısa konuşmalarla beklenmedik durumlara dönüşüyor. Okumak ile kitap biriktirmek arasındaki mesafe de yazarlığın gündelik güçlükleri de bu mizahın malzemesi. Ciltli ve yatay biçimli kitap, uzun bir anlatıyı baştan sona izlemek yerine tek tek karikatürlerde durmaya elverişli. Kitaplarla kurduğu ilişkiye biraz dışarıdan bakmak isteyenler için, bu sayının yazı ve okuma üzerine sohbetine çizgilerle katılıyor.

Kitabı incele →

08 · Tarih

İmparatorluk Postası

Choon Hwee Koh
İş Bankası Kültür Yayınları

Bir haberin bir şehirden diğerine ulaşması için kimlerin çalışması, hangi yolların açık kalması gerekiyordu? Choon Hwee Koh, Osmanlı posta sistemini 1500 ile 1840 arasındaki menzil ağı ve ulaklar üzerinden inceliyor. Arşiv belgeleri, mahkeme kayıtları ve dilekçeler, haberleşmenin yalnızca devletin kararlarından ibaret olmadığını; insan emeğine ve yerel ilişkilere dayandığını gösteren araştırmanın malzemesini oluşturuyor. İmparatorluk Postası, haberin içeriğinden çok onun taşınmasını mümkün kılan düzeni mercek altına alıyor. Gündelik hayat ile kurumlar tarihini birlikte okumak isteyenler için, mektupların arkasındaki maddi dünyaya uzanan bir çalışma.

Kitabı incele →

09 · Resimli çocuk kitabı

Hana Haşimoto, Altıncı Keman

Chieri Uegaki
İş Bankası Kültür Yayınları

Hana keman çalmayı henüz yeni öğrenmektedir, ama okulun yetenek gösterisine katılmak ister. Kardeşlerinin kuşkuları karşısında aklına Japonya’daki büyükbabasının müziği gelir. Chieri Uegaki’nin hikâyesi, sahneye çıkma isteği ile henüz başlangıçta olmanın güçlüğünü aynı çocuk deneyiminde buluşturuyor. Qin Leng’in resimleri, Hana’nın ev ve aile çevresini anlatının parçası hâline getiriyor. Kitabın odağında kusursuz çalmak kadar, bir sesin kişisel hatıralarla nasıl bağ kurabildiği de var. Birlikte okurken ilk denemeler, aileden kalan sesler ve kişinin kendisini nasıl ifade ettiği üzerine konuşmayı sevenler için resimli bir hikâye.

Kitabı incele →

10 · Roman

Akşam Vakti Dünya

Christopher Isherwood
Yapı Kredi Yayınları

Stephen Monk, evliliğindeki kırılmanın ardından Hollywood’dan uzaklaşıp teyzesinin yanına gider. Geçirdiği kaza onu durmaya zorladığında, ölen ilk eşi Elizabeth’in mektuplarıyla yeniden karşılaşır. Christopher Isherwood, geçmişi gözden geçiren bir karakterin kendisine anlattığı hayat hikâyesini, geride kalan belgelerle yan yana getiriyor. Böylece mektuplar yalnızca hatıra olmaktan çıkıp Stephen’ın seçimlerine başka bir açıdan bakmanın aracına dönüşüyor. Akşam Vakti Dünya, ilişkilerdeki sorumluluğu ve kişinin kendi geçmişini nasıl yorumladığını izleyen bir roman. Seda Çıngay Mellor’un çevirisiyle, bu sayının kişisel kayıtlar ve hafıza hattında yer alıyor.

Kitabı incele →

11 · Teknoloji / toplum incelemesi

Enşitifikasyon

Cory Doctorow
Okuyan Us Yayın

Kullanmaya alıştığımız dijital platformlar zamanla neden daha zahmetli, daha sınırlayıcı ya da daha az yararlı hâle gelebiliyor? Cory Doctorow, bu değişimi kullanıcılar, ticari müşteriler ve platform sahipleri arasındaki güç ilişkileriyle açıklayan bir çerçeve öneriyor. Google, Amazon, Facebook ve Uber gibi örnekler üzerinden şirketlerin önce kullanıcıları çekip ardından önceliklerini değiştirmesini tartışıyor. Yazarın rekabet, düzenleme ve dijital haklar hakkındaki önerileri de bu çözümlemeye eşlik ediyor. Enşitifikasyon, günlük internet deneyimindeki sürtüşmeleri yalnızca kişisel alışkanlıklarla değil, hizmetlerin nasıl yönetildiğiyle birlikte düşünmek isteyen okurlar için bir tartışma metni.

Kitabı incele →

12 · Popüler bilim / gelecek tartışması

İnsan İmparatorluğu’nun Gerileyişi ve Çöküşü

Henry Gee
Yeditepe Yayınevi

Henry Gee, insanlığın geleceğine bakmak için önce türümüzün uzun evrim tarihine dönüyor. İnsanın gezegendeki bugünkü yaygınlığını kalıcı bir üstünlüğün garantisi olarak görmeyen yazar, bu geçmişi geleceğe ilişkin olasılıklarla birlikte tartışıyor. İnsan İmparatorluğu’nun Gerileyişi ve Çöküşü, bilimsel bulguların anlatımıyla insanlığın karşılaşabileceği risklere dair yorumları bir araya getiriyor. Kitabın geleceğe dönük savlarını kesinleşmiş sonuçlar olarak değil, yazarın kurduğu düşünce çerçevesi içinde okumak gerekiyor. Evrim, insanın doğadaki yeri ve uzun zaman ölçekleriyle ilgilenen okurlar için, gündelik hayatın dışına çıkarak türümüzün hikâyesine bakma fırsatı sunuyor.

Kitabı incele →

13 · Kültür tarihi

Defter - Kağıt Üzerinde Düşünmenin Tarihi

Roland Allen
Yeditepe Yayınevi

Bir defter yalnızca düşüncelerin saklandığı bir yer midir, yoksa düşünme biçimini de değiştirir mi? Roland Allen, bu sorunun peşinden ticaret kayıtlarından sanatçıların eskizlerine, bilimsel gözlemlerden edebî taslaklara uzanıyor. Leonardo da Vinci, Charles Darwin, Marie Curie ve Agatha Christie gibi farklı alanlardan isimlerin notları, kâğıt üzerindeki çalışmanın çeşitli kullanımlarını görünür kılıyor. Defter, kişisel bir alışkanlığın tarihini ekonomik ve kültürel hayatla birlikte okuyor. Not tutmanın nasıl yapılacağını anlatan bir uygulama kitabından çok, düşüncenin maddi izlerini merak edenler için nesne merkezli bir kültür tarihi.

Kitabı incele →

14 · Mektup / edebiyat tarihi

Latin Amerika Patlaması - “Boom” Mektupları

Julio Cortázar, Carlos Fuentes, Gabriel García Márquez, Mario Vargas Llosa
Can Yayınları

Julio Cortázar, Carlos Fuentes, Gabriel García Márquez ve Mario Vargas Llosa’nın mektupları, edebiyat tarihinin bir dönemini yazarların birbirlerine söyledikleri üzerinden okumayı sağlıyor. Yazılan kitaplar, yayın süreçleri, dostluklar ve siyasal görüşler, özel yazışmaların içinde birbirine değiyor. Latin Amerika Patlaması, dört ismin aynı yönde düşündüğü tek bir anlatı kurmak yerine aralarındaki yakınlıkları ve ayrılıkları takip etmeye imkân veriyor. Süleyman Doğru’nun çevirdiği bu geniş mektup toplamı, romanların oluşum ortamına ve yazarlar arasındaki alışverişe ilgi duyanlara sesleniyor. Bu sayıda kişisel bir kaydın nasıl ortak edebiyat hafızasına dönüştüğünü en doğrudan gösteren kitaplardan.

Kitabı incele →

15 · Felsefe

Yeni Radikal Aydınlanma

Marina Garcés
Metis Yayınları

Bilginin çoğalması, dünyayı değiştirme gücümüzün de arttığı anlamına gelir mi? Marina Garcés, çağımızdaki bilgi bolluğu ile etkisizlik duygusunu birlikte ele alarak aydınlanma fikrini yeniden tartışıyor. Yeni Radikal Aydınlanma, düşünmeyi yalnızca uzmanların ya da akademinin alanı olarak görmeyen; başkalarıyla kurulan ilişkiyi bilgi üretiminin parçası sayan bir yaklaşım öneriyor. Garcés’in soruları, ne bildiğimiz kadar bildiklerimizle ne yaptığımız üzerinde de duruyor. Müge Gürsoy Sökmen’in çevirisiyle yayımlanan kitap, felsefeyi ortak yaşamın sorunlarıyla birlikte okumak isteyenler için bu sayının bireysel kayıtlardan kamusal düşünceye uzanan çizgisini tamamlıyor.

Kitabı incele →

Bir mektubun, bir çizginin ya da deftere düşülen birkaç kelimenin peşinden başka okumalara geçmek üzere. İyi okumalar.